[Kiến thức nền tảng] Thói quen nói gì về con người bạn?
“Thay đổi thói quen là một việc khó!” - Tác giả cuốn sách viết và nó quá rõ ràng vì bất kỳ ai cũng có thể kiểm chứng! Nhưng lý do nó khó là gì?
Có 2 lý do được nhắc đến ở đây, gồm: Chúng ta đang cố gắng thay đổi (1) SAI VIỆC + (2) SAI CÁCH
(1) SAI VIỆC là gì?
Lớp đầu tiên là thay đổi kết quả đầu ra, ví dụ: giảm cân, xuất bản một quyển sách hay hoàn thành một khoá học. Phần lớn các mục tiêu của mình đề ra ở cấp độ này.
Lớp thứ 2 là thay đổi Quy Trình, liên quan đến thay đổi thói quen và hệ thống: ví dụ đi tập gym thường xuyên, uống nước đều đặn, thực hành thiền thường xuyên. Đa phần thói quen mình xây dựng ở cấp độ này.
Lớp thứ 3 , sâu nhất đó là thay đổi căn tính. Lớp này liên quan đến việc thay đổi niềm tin như thế giới quan của bạn, sự tự nhận thức về bản thân, nhận thức về người khác,…Phần lớn các niềm tin, giả định và thiên kiến đều gắn với cấp độ này.
Đầu ra là thứ bạn muốn có. Quy trình alf cái bạn làm và Căn tính chính là cái bạn tin.
Nhiều người bắt đầu quá trình thay đổi thói quen bằng cách tập trung vào cái họ muốn đạt được, điều này gọi là THÓI-QUEN- DỰA- TRÊN- ĐẦU- RA.
Lời khuyên của tác giả để tạo sự thay đổi bền vững chính là Xây dựng THÓI-QUEN-DỰA-TRÊN-CĂN-TÍNH, nghĩa là ta tập trung vào CON NGƯỜI TA MUỐN TRỞ THÀNH.
Lý giải cho lập luận này, tác giả có một vài điểm rất thuyết phục mình như:
“Đằng sau mỗi hệ thống hành động đều có một hệ thống niềm tin” - nghĩa là bạn tin sao thì đó chính là điều dẫn dắt hành động và kết quả của bạn đến đó.
“Hành vi không tương thích với cái tôi thì sẽ không bền vững”
Mình đã ngồi trong rất nhiều phiên khai vấn với nhiều người muốn thay đổi bản thân, họ mang đến một vấn đề đang gặp phải và muốn tìm giải pháp triệt để cho nó. Tuy nhiên, quá trình khám phá sâu từng lớp suy nghĩ, cảm xúc, hành động đều hiển lộ nhiều niềm tin “chưa tương thích” với hành vi họ hướng đến. Ví dụ một người muốn có người yêu và nổ lực gặp gỡ, trò chuyện để mong tìm một người yêu như ý, tuy nhiên bên trong cô ấy tin rằng “ở tuổi cô ấy, đó là một việc vô cùng khó khăn. cô ấy là một người khó có người yêu”. Thì ra chính niềm tin bên dưới tác động đến kết quả của hành động mạnh mẽ hơn những gì mình có thể hình dung.
“Quá trình xây dựng thói quen thực sự chính là quá trình hình thành cái tôi mới (identity) - thói quen là con đường dẫn đến thay đổi căn tính”
Vậy giải pháp cho điều này là gì? Tác giả đề xuất và mời bạn cùng mình thực hiện “Quá trình hai bước trong thay đổi căn tính (Identity)” nhé.
Bước 1: Quyết định kiểu người mà bạn muốn trở thành
Bước 2: Chứng minh với bản thân bằng các thắng lợi nho nhỏ.
Câu hỏi lớn “Bạn muốn trở thành kiểu người nào” là một câu hỏi khó, đôi khi bạn không biết bắt đầu từ đâu. Tác giả gợi ý bạn lần tìm điều này từ những kết quả hoặc hành vi bạn muốn thay đổi và tìm ra kiểu người tương ứng. Mình đã thử liệt kê các thói quen mình muốn thay đổi và tìm ra kiểu người (căn tính) tương thích như sau:
Thói quen ngồi thiền 3-4 lần/tuần (30-60’/1 lần) => Mình là người thông thái. (Mình chọn kiểu người này vì thiền định có lợi ích giúp khai phóng vùng não trước trán Pre-fontal contex, vùng não tư duy, nhận định và sáng suốt của bản thân)
Thói quen học tiếng anh mỗi ngày (5 từ vựng mỗi sáng + 2 bài học trong sách) => Mình là công dân và coach quốc tế (Liên quan đến mục tiêu sống định cư ở nước ngoài vào một ngày nào đó và học tập môi trường quốc tế, làm việc với các khách hàng quốc tế thay vì chỉ khách hàng Việt Nam)
Thói quen uống nước đủ 2 lít/ngày => Mình là người yêu sức khoẻ và yêu gia đình (Sức khoẻ của bản thân còn liên quan đến việc mình có thể yêu và chăm sóc gia đình mình trọn vẹn hơn.
Khi làm việc này, mình viết khá nhanh các thói quen mình muốn có trong năm 2026 nhưng từ thói quen đó xác định kiểu người mình muốn trở thành có chút phân vân. Có nhiều sự lựa chọn cho kiểu người liên quan hoặc sự mơ hồ không biết kiểu người liên quan là gì. Còn bạn thì sao? hãy viết xuống ngay và xem bạn có gặp khó khăn gì trong bước này không nhé.
Dù vậy, bước này rất thú vị và đã cho mình một nhận thức sâu sắc hơn hẳn về tầm quan trọng của thay đổi một thói quen nào đó, dù là thói quen nhỏ. Nó không còn chỉ là “thói quen” nữa mà là hình ảnh, con người của bản thân mình. Từ nay, khi nghĩ về thói quen, mình không cho nó là việc cỏn con như hàng tá việc mỗi ngày, vì giờ đây, ẩn dưới nó là một hình ảnh con người mới đang dần được xây dựng qua từng bước nhỏ có tên “thói quen”.
Mình hi vọng bài viết hôm nay cũng đánh thức động lực trong bạn trên con đường xây dựng thói quen của bản thân. Thói quen là con đường dẫn đến việc “bạn là ai, đã là ai, sẽ là ai”.
Hoa Lisa,
14 Jan 2026
